Ретко размислуваме за годишните времиња како нешто што влијае на нашето здравје.
Photo by Marcin Jozwiak on Unsplash
Климатизираните простории, вештачкото осветлување и работното време што останува исто во текот на целата година создаваат впечаток дека нашето тело треба секогаш да функционира на ист начин. Но биологијата кажува нешто поинакво.
Човечкиот организам постојано реагира на промените во природата. Количината на дневна светлина влијае врз хормоните, температурата влијае врз метаболизмот, а сезонската достапност на храна со векови го обликувала начинот на кој нашето тело произведува и користи енергија. Затоа не е необично во зима да чувствуваме поголема потреба за сон, потопла храна и помирно темпо на живот, додека во пролет и лето природно се зголемува желбата за движење, дружење и активност.
Традиционалната кинеска медицина одамна ја препознава оваа поврзаност. Според неа, зимата е период на зачувување на енергијата. Во природата речиси сè забавува. Дрвјата не трошат ресурси за нов раст, многу животни хибернираат или ја намалуваат активноста, а почвата мирува за да може повторно да биде плодна во пролет. Идејата е дека и луѓето имаат потреба од сличен циклус на обновување. Не затоа што сме слаби, туку затоа што закрепнувањето е дел од здравјето исто колку и активноста.
Ова се гледа и во храната што природно ни е достапна во различни периоди од годината. Во текот на зимата најчесто растат коренести зеленчуци како морков, пашканат, цвекло и компир. Тие се богати со сложени јаглехидрати и обезбедуваат постабилна енергија. Во многу традиции се препорачуваат супи, чорби, мешунки, печурки, ферментирана храна и топли напитоци. Ваквите оброци не само што заситуваат, туку создаваат чувство на топлина и сигурност во период кога телото троши повеќе енергија за одржување на телесната температура.
Летото носи сосема поинакви потреби. Тогаш природата нуди овошје и зеленчук со висока содржина на вода – лубеници, дињи, краставици, домати, праски и бобинки. Овие намирници помагаат во хидратацијата и надоместувањето на минералите што ги губиме преку потење. Тешките и масни оброци често ни пречат во најтоплите денови затоа што телото веќе вложува значителен напор за да ја регулира температурата.
Photo by LATIKA SARKER on Unsplash
Истото важи и за физичката активност. Денес често слушаме дека мораме постојано да го зголемуваме интензитетот, да тренираме повеќе и да бидеме продуктивни без прекин. Но природните циклуси сугерираат нешто друго. Во пролет и лето телото најчесто има повеќе енергија за интензивно движење, спорт и подолги денови. Во есен и зима многу луѓе имаат поголема корист од активности кои го поддржуваат нервниот систем – пешачење, јога, истегнување, лесни тренинзи и повеќе време за одмор.
Проблемот настанува кога очекуваме од себе исто ниво на енергија во секој месец од годината. Кога зимскиот замор го толкуваме како личен неуспех. Кога потребата за одмор ја нарекуваме мрзеливост. Кога се обидуваме да живееме како да е секогаш лето.
Можеби вистинското здравје не е да го игнорираме природниот ритам на телото, туку да научиме да работиме со него. Да разбереме дека различните сезони бараат различна храна, различно темпо и различен вид грижа. Природата никогаш не се обидува да биде иста во текот на целата година. Ниту нашето тело е создадено за тоа.
