Денес киното го доживуваме како нешто сосема вообичаено. За неколку минути можеме да резервираме билет, да избереме место и да уживаме во најновиот филм. Но, пред повеќе од еден век, гледањето подвижни слики било вистинско чудо кое кај скопјани будело љубопитност, восхит и неверување.
Само две години по првите јавни филмски проекции на браќата Лимиер во Париз, филмот пристигнал и во Скопје. Првите проекции биле организирани уште во 1897 година, во време кога во градот не постоеле киносали. Филмовите се прикажувале во кафеани, хотели и привремени простории, а секоја проекција претставувала настан за кој долго се зборувало. За многумина тоа бил првиот допир со една сосема нова технологија која овозможувала фотографиите да оживеат пред нивните очи.
Во тие години филмот не бил само забава, туку прозорец кон светот. Преку кратките документарни и играни снимки, скопјани можеле да видат градови што никогаш немале можност да ги посетат, луѓе од далечни земји, нови изуми и сцени од секојдневниот живот во Европа. Во време без телевизија, интернет и социјални мрежи, ваквите проекции тогаш биле вистинска сензација.
Кон крајот на 1912 година Скопје го добило своето прво постојано кино – кино „Вардар“. Иако денес зборот „кино“ нè асоцира на голема сала со удобни седишта и богато украсен ентериер, првото скопско кино било многу поскромно. Било сместено во дрвена барака, но токму таму започнала организираната филмска култура во градот.
Отворањето на кино „Вардар“ се случило во еден бурен историски период. Истата година завршувало повеќевековното османлиско владеење со Скопје, а градот постепено влегувал во нова етапа на развој и модернизација. Во такви околности, киното станало симбол на новото време и место каде што граѓаните можеле барем за миг да отпатуваат далеку од секојдневието.
За многу семејства посетата на кино претставувала вистински настан. Луѓето се собирале пред почетокот на проекциите, разговарале за филмовите и со нетрпение чекале да се изгаснат светлата. Она што денес ни изгледа како обична вечерна забава, тогаш било ретко и незаборавно искуство.
Кино „Вардар“ работело до 1927 година, кога било уништено во пожар. Иако неговиот живот бил релативно краток, неговото значење за градот било огромно. Од таа скромна дрвена барака започнала филмската приказна на Скопје. Подоцна ќе бидат изградени нови и помодерни кина, ќе се појават генерации филмофили, а седмата уметност ќе стане важен дел од културниот живот на градот.
Тешко е да се поверува дека една од најубавите културни традиции на Скопје започнала во една едноставна барака. Но токму таму, пред повеќе од еден век, за првпат се изгаснале светлата, се вклучил проекторот и започнала магијата што и денес нè собира пред големото платно.
