Оваа реченица често се споделува како мотивациски цитат, но нејзината вистинска тежина е многу подлабока.
Photo by Joshua Earle on Unsplash
Таа не зборува за позитивно размислување, туку за начинот на кој нашиот мозок ја филтрира реалноста. Двајца луѓе можат да гледаат во иста ситуација, ист проблем или ист ден, а да „видат“ сосема различни работи. Разликата не е во настанот, туку во интерпретацијата. Научните истражувања одамна потврдуваат дека перцепцијата не е пасивен процес. Мозокот постојано селектира, нагласува и игнорира информации, врз основа на претходни искуства, емоции и очекувања.
Според истражувањата од когнитивната психологија, мозокот обработува околу 11 милиони информации во секунда, но свесно сме способни да регистрираме само околу 40. Тоа значи дека огромен дел од реалноста никогаш не стигнува до нашата свест. Она што „го гледаме“ е резултат на автоматски филтри. Ако сме хронично под стрес, мозокот почесто ќе забележува закани, проблеми и негативни сигнали. Ако сме во состојба на поголема безбедност и смиреност, ќе забележуваме можности, поддршка и решенија. Ова не е филозофија, туку биологија.
Невронауката покажува дека амигдалата, делот од мозокот одговорен за страв и преживување, има предност во обработката на информации. Кога таа е преактивна, ние „гледаме“ свет кој изгледа поопасен отколку што навистина е. Истовремено, префронталниот кортекс – делот задолжен за рационално размислување и перспектива – има помала улога. Истражувања објавени во Nature Neuroscience покажуваат дека долготрајниот стрес ја намалува способноста за когнитивна флексибилност, односно способноста да се гледаат повеќе агли на една ситуација. Во таква состојба, не гледаме што има, туку што очекуваме да има.
Ова е особено важно во секојдневниот живот. Луѓето често велат дека „реалноста е сурова“, но истражувањата од позитивната психологија укажуваат дека истите животни околности можат да доведат до многу различни нивоа на задоволство. Студија од Харвард, која трае повеќе од 80 години, покажува дека квалитетот на нашите односи и начинот на кој ги интерпретираме искуствата имаат поголемо влијание врз благосостојбата отколку надворешниот успех или материјалната сигурност. Повторно, не е прашање на тоа што гледаме, туку како го читаме.
Ова не значи дека треба да се игнорираат проблемите или да се живее во илузија. Напротив. Свеста за сопствените филтри ни дава моќ да ги преиспитаме. Кога нешто нè вознемирува, корисно е да се запрашаме: дали гледаме факти или интерпретации? Дали гледаме целина или само дел што го потврдува нашиот страв? Истражувања од Универзитетот Стенфорд покажуваат дека едноставни практики како свесно забавување, пишување или именување на емоциите ја намалуваат реактивноста на мозокот и ја зголемуваат способноста за појасно гледање.
Цитатот на Торо не повикува на бегство од реалноста, туку на одговорност. Не можеме секогаш да го контролираме тоа што ни се случува, но можеме да работиме на тоа како го гледаме. Во време на постојан шум, брзина и информациско преоптоварување, способноста да се забележи суштинското станува форма на ментална хигиена. Тоа е вештина што се учи, се вежба и има директно влијание врз здравјето, односите и начинот на кој го живееме секојдневието.
На крајот, можеби најважното прашање не е што ни се случува, туку што избираме да видиме во тоа. Тој избор, иако често несвесен, е нешто што со време може да се промени.
