Во време кога сè почесто зборуваме за стрес, анксиозност, исцрпеност и нарушени семејни односи, здравјето сè помалку може да се гледа само низ призмата на дијагнозите и терапијата. Особено кога станува збор за децата, чија благосостојба е тесно поврзана со домот, родителите, училиштето и општеството во кое растат.
За овие теми разговараме со проф. д-р Владимир Чадиковски, детски кардиохирург, кој секојдневно работи со најчувствителната категорија пациенти, децата и нивните семејства. Во интервјуто, Чадиковски зборува за психолошкиот замор на современиот човек, притисокот врз родителите, влијанието на стресот врз децата, но и за човечката страна на детската кардиохирургија, професија во која медицината, одговорноста и емоцијата постојано се испреплетуваат.
Тој неодамна започна и свој подкаст посветен на здравствени теми, со цел медицината да ја доближи до јавноста на јасен, разбирлив и човечки начин. Неговата порака е едноставна, но важна: знаењето треба да смирува, а не да плаши.
1. Последниве години сè почесто зборуваме за анксиозност, стрес и ментално здравје. Дали, според Вас, живееме во општество кое психолошки е позаморено од кога било и кои се најчестите последици што ги забележувате?
Мислам дека живееме во време во кое луѓето се многу информирани, но истовремено и многу уморни. Денес сите некаде брзаме, сите сме постојано достапни, сите нешто очекуваме од себе и од другите. И тоа со време создава еден тивок замор кој не секогаш се препознава веднаш.
Анксиозноста и стресот не би ги гледал само како индивидуален проблем. Тие се и слика на општеството во кое живееме. Кога човек долго време живее под притисок, кога нема доволно мир, кога постојано се споредува, кога има чувство дека мора сè да постигне, нормално е телото и психата да реагираат.
Последиците ги гледаме секојдневно. Луѓето се пораздразливи, помалку трпеливи, има повеќе несоница, замор, нервоза, повлеченост, а често и физички симптоми за кои не секогаш веднаш се наоѓа јасна причина. Човекот не е создаден постојано да функционира под аларм. Ако долго време го игнорираме стресот, тој ќе најде начин да се појави преку телото, преку однесувањето или преку односите со луѓето околу нас.
2. Како лекар кој секојдневно работи со деца и нивните семејства, дали сметате дека денешните родители се под поголем притисок од претходните генерации? Како стресот и начинот на живот на родителите се одразуваат врз децата?
Да, мислам дека денешните родители се под голем притисок. Не би рекол дека претходните генерации имале лесен живот, но денес притисокот е поинаков. Родителите треба да работат, да обезбедат финансиска стабилност, да бидат присутни, да бидат информирани, да носат одлуки, да бидат добри родители, а истовремено и да не се изгубат себеси во сето тоа.
Тоа не е лесно. Многу родители се физички присутни дома, но психички се исцрпени. А децата тоа го чувствуваат. Детето можеби нема секогаш да каже: „Јас сум под стрес“, но ќе го покаже тоа на друг начин, преку однесување, нервоза, повлеченост, проблеми со спиење, концентрација или преку некој телесен симптом.
Не сакам ова да звучи како обвинување кон родителите. Напротив. Мислам дека и родителите се дел од еден брз и напорен систем. Но, кога зборуваме за здраво дете, не можеме да го гледаме детето изолирано. Треба да го видиме и домот, училиштето, семејната атмосфера, начинот на живот. Детето расте во средина, а таа средина многу силно влијае врз неговото здравје.
3. Сведоци сме на сè повеќе агресија, нетрпеливост и недостаток на емпатија во јавниот простор. Дали ова е само општествен проблем или има и сериозни последици врз психичкото и физичкото здравје на луѓето?
Агресијата и нетрпеливоста не се само прашање на култура или воспитување. Тие имаат и здравствени последици. Кога човек постојано живее во средина каде што има навреди, притисок, омраза, недоверба и конфликт, неговиот организам не останува рамнодушен. Телото тоа го доживува како стрес.
Мислам дека како општество малку ја потценуваме важноста на емпатијата. Емпатијата не е слабост. Таа е способност да го видиме другиот човек како човек, а не само како став, партија, професија, статус или противник. Кога ќе исчезне емпатијата, луѓето стануваат посурови едни кон други, а таквата атмосфера ги троши сите.
Хроничниот стрес влијае и на психичкото и на физичкото здравје. Влијае на сонот, на срцето, на имунитетот, на концентрацијата, на семејните односи. Затоа сметам дека здравјето не почнува само во болница. Почнува и во начинот на кој зборуваме едни со други, во училиштата, во семејствата, во медиумите, на работните места. Општеството може да биде поддршка, но може да биде и извор на болест.
4. Неодамна започнавте и свој подкаст во кој обработувате здравствени теми. Што беше главниот мотив да започнете ваков проект и каква порака сакате да испратите до јавноста преку овие разговори?
Главниот мотив беше потребата медицината да се објасни на јазик што луѓето можат да го разберат. Денес има многу информации, но тоа не значи дека има и доволно разбирање. Луѓето читаат, гледаат видеа, слушаат различни мислења, но често на крај остануваат уште повеќе збунети.
Со подкастот сакав да направам простор каде што здравствените теми ќе се обработуваат мирно, стручно и човечки. Без сензационализам, без плашење, без големи ветувања. Едноставно, разговори со луѓе кои знаат што зборуваат и кои можат да ја приближат медицината до јавноста.
Медицината не треба да биде затворена само во болниците и ординациите. Таа треба да биде дел од секојдневниот живот, затоа што здравјето не е само дијагноза и терапија. Здравјето е начин на живот, однос кон телото, кон семејството, кон стравот, кон знаењето.
Пораката што сакам да ја испратам е дека знаењето треба да смирува, а не да плаши. Кога човек разбира што му се случува, кога има точна информација и доверба во вистински извори, тој веќе направил важен чекор кон подобро здравје.
5. Детската кардиохирургија е една од најчувствителните медицински области. Што е најтешкиот дел од Вашата професија, не само од медицински, туку и од човечки аспект? Како се справувате со емоционалниот товар што го носи оваа работа?
Детската кардиохирургија е посебна област, затоа што тука не се работи само за сложена медицина и хирургија. Се работи за дете, за срце, за семејство и за надеж. Кога пред себе имате дете со срцева мана, не гледате само дијагноза. Гледате цел еден живот кој допрва треба да се живее.
Најтешкиот дел не е секогаш само операцијата. Секако, технички тоа се многу сложени интервенции, често со тешки одлуки и голема одговорност. Но, човечки, најтешко е кога треба да разговарате со родителите. Тие ви го доверуваат најважното нешто што го имаат. Во тие моменти нема големи зборови. Има одговорност, искреност и максимална посветеност.
Со емоционалниот товар не се справувате така што ќе станете студени. Барем јас не верувам во тоа. Мора да останете човек, но во исто време мора да ја задржите професионалната смиреност. Во операциона сала нема простор за паника. Таму мора да бидете прецизни, концентрирани и рационални. Но, надвор од операционата сала, сите тие приказни остануваат со вас.
Има деца, родители и моменти што никогаш не се забораваат. Тоа е дел од оваа професија. Но токму тие моменти ве потсетуваат зошто ова не е обична работа. Ние не сме господари на животот. Ние само се бориме да дадеме шанса за живот.
6. Ако треба да издвоите една навика што секое семејство во Македонија треба да ја промени за да има поздрави деца и поздраво општество, која би била таа?
Мислам дека треба да ја смениме навиката постојано да брзаме и да живееме еден покрај друг, а не еден со друг. Денес многу семејства се под голем притисок: работа, училиште, финансии, телефони, обврски, замор. Често сите сме дома, но секој е во својот свет.
Не верувам во совршени семејства. Секој дом има свои проблеми, нервози и тешки денови. Но верувам дека децата многу добро чувствуваат кога имаат внимание. Не мора тоа да биде нешто големо. Понекогаш е доволно да ги прашаме како се и навистина да го слушнеме одговорот.
Децата не бараат родители без грешка. Бараат родители кои се присутни, кои ќе ги видат, ќе ги сослушаат и ќе им дадат чувство дека се сигурни. Тоа чувство на сигурност е основа и за психичко и за физичко здравје.
Ако сакаме поздрави деца, треба помалку да им држиме лекции, а повеќе да им даваме пример. Помалку телефони на маса, повеќе разговор. Помалку брзање, повеќе присуство. Помалку осуда, повеќе разбирање.
Можеби тоа звучи едноставно, но токму од тие мали работи почнува здравјето. Не само здравјето на едно дете, туку и здравјето на едно општество.
